Caesar. Julius het managementmodel dat 2000 jaar stand hield

Toen ik na 5 jaar lorren en studentikoos drankmisbruik mijn kandidaatsexamen wiskunde nog steeds niet op zak had, vond Hare Majesteit het welletjes. Ze stuurde mij het in die tijd zeer gevreesde groene kaartje met de oproep om mee te helpen haar land te verdedigen. Na een geheel uit de hand gelopen feest dat tot ver voorbij zonsopgang duurde, werd ik door een vriendin, wier naam mij inmiddels is ontschoten, met een ernstige kegel nog net op tijd afgezet bij de poort van artillerie legerplaats Ossendrecht. Hier zou ik leren hoe wij met de uit de Tweede Wereldoorlog stammende '25 ponder' de communisten de stuipen op het lijf zouden jagen.

Achteraf is het super interessant hoe het militaire systeem kans zag om zo'n 250 toaal onwillige rekruten zo ver te krijgen dat zij niet alleen binnen 6 weken op het kazerneterrein eng precies in de pas gingen marcheren. We leerden ook om met een verbluffende naukeurigheid met 6 kanonnen tegelijk op hetzelfde punt, meestal een reeds veel eerder aan flarden geschoten terrein wagen, te vuren.

Het militaire systeem is een organisatiemodel gebaseerd op dwang en angst. Als niet om 06.05 uur jouw - met behulp van een liniaal gevouwen - ‘wolletje’ precies midden op je bed ligt, dan ‘zwaait er wat’, bijvoorbeeld dat je het weekend niet terug mag naar je lorrende vrienden en vriendinnen. En dat gaat allemaal ook nog eens ‘onder de bezielende leiding’ van (on) behoorlijk grof gebekte onderoffi cieren met een IQ van nauwelijks boven de honderd. Een systeem waar niemand ooit een seconde geacht wordt te begrijpen waarom er iets gebeurt zolang hij maar doet wat er gezegd wordt.

“Wachtmeester, waarom moet je bij tegenwind het vizier twee klikjes naar beneden stellen terwijl je juist zou verwachten dat de loop omhoog moet?” “Omdat het zo in het handboek soldaat staat, Wintzen! Zijn er verder nog vragen?”

Voilà, het eeuwenoude model om grote aantallen mensen grote en complexe taken te laten uitvoeren: de taken worden opgesplitst in overzichtelijke deeltaken, waaraan ieder zijn bijdrage levert. Vaak met duidelijk voorgeschreven handelingen waarvan de diepere zin niet duidelijk is aan de uitvoeder. Om dezelfde reden heeft het geen zin aan de installateur van je telefoon een vraag te stellen in de trant van “Als ik hier nou ook nog dit toestel aan hang, gaat dan boven nog steeds de bel over?” “Daar ga ik niet over”, is dan het geijkte antwoord. De man is opgeleid om het geel-groen gestreepte draadje op connector 16 te solderen. Maar hoe en waarom de schakeling dan werkt, is hem ook niet duidelijk. Het antwoord op dat soort vragen is één of twee echelons hoger te verkrijgen.

Geen wonder dat bij dit soort organisaties het werk vaak saai is en de dag lang duurt. Alleen door strikte procedures (zie aldaar) kan de taak punt voor punt worden afgewerkt en de output per medewerker worden gecontroleerd. Hoe groter het bedrijf, hoe heftiger het toezichtmechanisme is. In het leger gaat dat zelfs zo ver dat je, als je notoir sommige regels ontduikt, in de ‘bedrijfseigen’ gevangenis kunt eindigen. 'Zwaar arrest', heet dat dan. Ik heb er menig uurtje doorgebracht.

OK, bij het gemiddelde grote bedrijf zijn de maatregels niet zo heftig, maar de angst voor, bijvoorbeeld, ‘geen promotie’ is toch een fenomeen dat bijna iedereen die voor een bureaucratie werkt wel eens aan den lijve heeft ondervonden. Daarom liggen angst om boven het maaiveld uit te steken of acties om ‘in het gevlei te komen’ bij de baas in dergelijke organisaties meer voor de hand dan de behoefte om werkelijk eens iets extra’s voor de klant te doen. Of om de vijand (of concurrent) te verslaan.

Je hoort mij niet zeggen dat dit systeem niet werkt, dat blijkt bijvoorbeeld wel uit het verdere succes van BSO/ Origin nadat het celdelingprincipe door de nieuwe eigenaar, Philips, was afgeschaft. Waar dit boek over gaat, is de vraag hoe leuk het is om in het Caesariaanse model te werken en hoe effectief dat model is in vergelijking met de celdelingfi losofie.

Over Julius Caesar (100 – 44v. Chr):
Caesar staat in de geschiedenis te boek als een geniaal veldheer. Het is bekend hoe hij in korte tijd met zijn perfect georgeniseerde leger met vele gespecialiceerde afdelingen grote gebieden zoals Gallië kon veroveren. Het was wel frappant dat het hem niet lukte om kleine fanatieke volkstammen, zoals De Menapiërs in het latere Vlaanderen in zijn rijk te lijven. Deze stammen gingen geen veldslagen aan, maar voerden guerilla vanuit hun bossen, vennen en moerassen, een samenraapsel van plaatselijke groepen die als boerengemeenschappen ver van elkaar leefden, en zelden gezamelijk georganiseerd optraden. Het was voor Caesar met zijn grote leger dan ook praktisch onmogelijk om hen te bevechten.