We Love IT > Magazine > Inhoud - 2007 uitgave 5 > IT-Eye

Alleen SOA is niet genoeg!

De verbondenheid tussen SOA en BI

Als SOA en BI worden gecombineerd wordt aan de organisatie een ketting geleverd in plaats van alleen één of twee schakels.

Twee jaar geleden al hebben we ons voorgenomen om geen grappen meer over SOA te maken. Dat hebben we vol kunnen houden tot ons duidelijk werd dat de combinatie SOA en BI een hele bijzondere is. Daarom dus nog één keer die poging om een glimlach op je gezicht te krijgen. De rest van dit artikel is serieus en geeft weer waar IT-eye staat als het gaat om de realisatie en in productie name van op SOA gebaseerde toepassingen. In dit artikel gaan we in op de achtergronden van de verbondenheid tussen SOA en BI. We doen dat vanuit twee verschillende invalshoeken: enerzijds het projectteam (de ontwikkelaar, de projectleider et cetera) en anderzijds de business (opdrachtgever, afdelingsmanager et cetera). We maken hierbij gebruik van onze ervaringen in een aantal grote en minder grote projecten waarin de deliverables op beide vlakken SOA en BI liggen.

SOA en BI

Voor de goede orde nog een korte uiteenzetting wat we onder SOA verstaan en idem voor BI. Het realiseren van toepassingen in een Service Oriented Architecture kan op veel manieren. De kreet SOA betreft een architectuur en zegt nog niet zo veel over wat voor toepassingen daaruit voortvloeien. Een eerste associatie is dat SOA veelvuldig wordt ingezet om de integratie tussen bestaande (pakket) software te realiseren. Daarnaast wordt SOA in toenemende mate ingezet om complete toepassingen te realiseren. In dit artikel ligt de focus op de tweede verschijningvorm: toepassingen die volledig zijn opgebouwd uit services die met BPEL worden georchestreerd om de bedrijfsprocessen te ondersteunen. Deze vorm van SOA is feitelijk de technische invulling van wat wordt nagestreefd met BPM: Business Process Management. De kracht van SOA is het bieden van een grote fl exibiliteit in de wijze waarop de bedrijfsprocessen worden ondersteund door IT. Met SOA wordt eenvoudig en snel een -ook complexe- wijziging in de bedrijfsvoering ondersteund.

De afbakening van BI lijkt op het oog eenvoudiger. De meest gehoorde uiteenzetting is dat BI is het inrichten van datawarehouses en bijbehorende rapportages. Dat is feitelijk slechts de technische invulling. Bij BI gaat het om het geven van feedback over de bedrijfsvoering ten aanzien van het behalen van de missie. Op deze manier is BI niet alleen een technische voorziening maar een instrument binnen een organisatie om te onderzoeken hoe zij presteert, met het oog op het verbeteren van die prestatie.

Perspectief Ontwikkelaar

Voor een software ontwikkelaar kunnen we eenzelfde verhaal op twee manieren vertellen. De eerste variant is vertellen dat het feitelijk niet zo heel veel uitmaakt. Immers, SOA is een architectuur en die kun je in principe zowel op SOA als op BI toepassen. Dan is er dus niet zo veel verschil. Deze insteek beperkt zich echter tot slechts de technische kant van het verhaal waarin het werken met services wordt benadrukt. Er zit wel een kern van waarheid in. Zo wordt in datawarehouse omgevingen steeds vaker aangesloten op een ESB (Enterprise Service Bus) die ook bij SOA implementaties een centrale plaats inneemt (eventueel met ODI, Oracle Data Interface). In toenemende mate worden services gebruikt om data beschikbaar te stellen of uit te wisselen. Andere voorbeelden die illustreren dat SOA en BI heel dicht bij elkaar liggen zijn dashboards die bij grenswaarden BPEL processen starten en BPEL processen die geautomatiseerd rapportages bij managers bezorgen.

Maar toch is er wel wat aan de hand als SOA en BI in één project worden gecombineerd. Het gaat er dan niet zozeer om dat de verschillen tussen SOA en BI worden benadrukt, maar om de impact op het realiseren van IT projecten. Een aantal aspecten waarop de impact voor een ontwikkelaar direct merkbaar is, bespreken we kort.

Denken vanuit bedrijfsdoelen

Zowel SOA als BI dragen de belofte in zich om sterk bij te dragen aan de bedrijfsdoelen. Hoewel er prima voorbeelden zijn van hoe dit in individuele SOA resp. individuele BI projecten is gerealiseerd, is het verbluffend om te ontdekken hoe dit uitpakt als SOA en BI worden gecombineerd, als vanaf dag één aan beide onderdelen invulling wordt gegeven. Als gezamenlijk een analyse van bedrijfsprocessen en informatiestromen wordt uitgevoerd. Als de discussie over de noodzakelijkheid van extra functionaliteit óók wordt gevoerd vanuit de rapportage daarover. Als de analyse van bedrijfsprocessen (met name ten aanzien van rollen en verantwoordelijkheden) ook wordt gevoerd vanuit het perspectief wie (op basis van dashboard en rapportages) gaat verantwoorden. Als het bespreken van de betekenis en beschikbaarheid van gegevens wordt gevoed met input uit andere gegevensbronnen, of vanuit het perspectief van het beschikbaar stellen áán anderen. Als BI-ers beweringen over aantallen en verhoudingen van bijvoorbeeld klanten kunnen controleren nog tijdens de informatie analyse. Dan ontstaat er werkelijk synergie in een projectteam.

Ketting in plaats van schakel

Als SOA en BI worden gecombineerd wordt aan de organisatie een ketting geleverd in plaats van alleen één of twee schakels. Daarbij is het relevant dat specifi ek SOA en BI worden gecombineerd. SOA biedt fl exibiliteit bij het inrichten van systemen om veranderende bedrijfsprocessen blijvend te kunnen ondersteunen. BI biedt de inzichten in de resultaten van de bedrijfsvoering en vormt de basis voor het bepalen van de gewenste veranderingen. Deze twee vullen elkaar uitstekend aan en bieden een gesloten cirkel. Voor de ontwikkelaar betekent dit dat de omgeving in een hogere versnelling terecht komt waarbij noodzaak voor veranderingen sneller wordt ontdekt, en dus ook sneller moeten worden ontworpen en geïmplementeerd. Deze snelheid van aanpassingen vergt een brede oriëntatie van elk teamlid, zowel in de projectfase als in de beheerfase.

Nieuwe vorm van samenwerken

Hiermee komen we op het volgende aspect: er ontstaan nieuwe vormen van samenwerking. In veel traditionele omgevingen worden BI toepassingen als laatste toegevoegd. De BI ontwikkelaar ‘moet het dan doen met wat er is’. Maar nu zit iedereen in dezelfde fase, en oefent iedereen invloed uit. Het met elkaar samenwerken vanuit verschillende perspectieven maar met dezelfde doelstellingen verrijkt elk team. Over en weer blijkt het leerzaam om samen te werken. De beste resultaten worden bereikt met cross functional teams, waarin kennis met een fl inke overlap over mensen verdeeld is.

Perspectief business

De business is op zoek naar steeds flexibelere systemen – althans dat wordt vaak gedacht. De werkelijkheid ligt iets genuanceerder. Vanuit het terrein van IT-Governance benaderd wil de business iets anders. De business wil veilig stellen dat er een relatie wordt gelegd tussen de uitgaven aan IT middelen (van hardware tot software en het beheer ervan) en verbeteringen van het bedrijfsresultaat.

Alleen SOA is niet genoeg!

Veelal wordt dan genoemd dat systemen fl exibel moeten zijn. Het is de vraag of dat altijd waar is. Wel is het zeker dat IT systemen er aan moeten bijdragen dat de organisatie fl exibel is. Binnen IT-eye gebruiken we voor het aangeven van fl exibiliteit vaak het woord ‘vrijheidsgraden’. De organisatie moet beschikken over veel vrijheidsgraden, moet zich in allerlei richtingen kunnen ontwikkelen. De eis aan de IT systemen die daar uit voortvloeit, is niet dat die IT systemen zelf heel erg fl exibel moeten zijn, maar wel dat de aard en architectuur ervan de gezochte vrijheidsgraden van de organisatie ondersteunt. Het bieden van een gecombineerde SOA en BI oplossing draagt daar zeker aan bij. Het al eerder genoemde aspect ‘ketting in plaats van schakel’ is hier een belangrijke. Laten we ook hier enkele aspecten nader toelichten.

Kosten en baten

Investeringen in nieuwe systemen worden geacht zich terug te verdienen. Een goede balans tussen kosten en baten wordt dus altijd wel in het vooruitzicht gesteld. Maar hoe vergaat het de baten als de organisatie aan veranderingen onderhevig is? Als een afdeling wordt gereorganiseerd, als een productenportfolio wordt uitgebreid (of juist verkleind). Dan zijn nieuwe investeringen benodigd om de IT systemen te kunnen blijven inzetten. Vaak wordt dan iets gezegd in de trant van ‘nieuwe ronde nieuwe kansen’ en worden dergelijke kosten als groei- of reorganisatiekosten in de boeken opgenomen. Als de aard en opzet van de systemen veranderingen in bedrijfsprocessen kan opvangen en zelfs kan implementeren tegen lage kosten dan krijgt groeien of veranderen van organisaties ineens een aantrekkelijke prijskaartje. De combinatie SOA en BI maakt dat het toezeggen van fl exibiliteit niet alleen kan worden beloofd maar ook kan worden waargemaakt. Immers, de controle op het invullen van de belofte zit in die combinatie.

Afstand business en IT

Een veelgehoord issue is dat er nogal wat fi guurlijke (maar soms ook letterlijke) afstand zit tussen de business en de IT medewerkers. De gevolgen die hier aan worden gekoppeld zijn dat de IT-ers zich onvoldoende bewust zijn van de doelstellingen van de organisatie.

Deze kloof blijkt in de praktijk makkelijker te dichten als een IT project zich richt op het geheel aan verantwoordelijkheden van de business. Dus niet alleen op het aanbieden van specifi eke applicatie functionaliteit (SOA), maar tevens op het managen en verantwoorden van de operationele resultaten (BI). Als de samenwerking tussen business en IT betrekking heeft op dit geheel komt dit de kwaliteit van de communicatie hierover zeker ten goede. De IT-er die werkt aan een applicatie krijgt inzicht in de plaats van die toepassing binnen het geheel. En met dat inzicht in het geheel is het makkelijker om gezamenlijk te bepalen hoe de gewenste fl exibele omgeving wordt gecreëerd.

Enabling business

SOA wordt in veel literatuur gekenschetst als een enabler voor dynamische organisaties. Als zich veranderingen voordoen in organisaties, kan hier sneller op gereageerd worden. Eigenlijk kun je met een beetje creativiteit hetzelfde van BI zeggen. Als een organisatie, producten of diensten wijzigen, dan kan met een BI toepassing snel worden vastgesteld of de verwachtingen zijn uitgekomen. Dus is BI ook een enabler voor een dynamische organisatie.

De combinatie van deze twee enablers is dan ook een krachtig instrument. Het biedt organisaties niet alleen de mogelijkheid om te veranderen, het geeft ook zelfvertrouwen dat de veranderingen goed en snel kunnen worden geëvalueerd. Het geeft dynamische organisaties lef om te veranderen en zo meer of verdergaande veranderingen door te voeren dan zonder de combinatie van SOA en BI. Het maakt dynamische organisaties nog dynamischer!

De praktijk

Nee, hier gaan we niet opschrijven ‘maar de praktijk is weerbarstig en bovenstaande is slechts een droom’. De combinatie van SOA en BI in één gezamenlijk project wordt door ITeye in de praktijk gebracht en zowel opdrachtgevers als ontwikkelaars zijn enthousiast over deze aanpak. Een illustratie hiervan zien we in de curve die het proces van organisatorische veranderingen*) weergeeft. De vijfde mijlpaal in deze curve (Adoptie) is het moment waarop onvoorzien mogelijkheden worden ontdekt. Ga eens na hoe het is om de onvoorziene mogelijkheden van twee ontwikkelingen gelijktijdig te ontdekken. Dan geldt in ieder geval: het geheel is meer dan de som der delen!

Lees meer over IT-Eye

Ga terug naar We Love IT uitgave 5 - 2007

Advertentie