SOA: het nieuwe architectuur denken

Benadering softwareontwikkeling flink in de lift

Tekst en foto’s: Frans Kanters

Binnen de IT wereld is Service-Oriented Architecture een van de meest besproken onderwerpen op dit moment. Het ziet er naar uit dat dit architectuur concept tot nieuwe en revolutionaire oplossingen zal leiden. Atos Origin heeft hierover met een speciaal team haar eigen visie ontwikkeld en in de markt gezet. We love IT sprak met Malcolm Smith, de winnaar van de Oracle Excellence Award 2007. Over innovatieve ideeën, hergebruik van applicaties en het denken in het groot.

Er zijn mensen die Service-Oriented Architecture, kortweg SOA, zien als het nieuwe Sonja Bakker dieet voor de IT industrie. Om af te vallen moet je kennis over voedsel hebben en de sportschool bezoeken. Ook moet je weten op welke momenten je bepaald voedsel wel en niet kunt eten. Zo is het ook met het ontwikkelen van applicaties en het integreren daarvan in kritische bedrijfprocessen. Hierbij kan SOA goede diensten bewijzen. Het is bijvoorbeeld een uitgelezen manier om op een applicatie overstijgende manier tot hergebruik van software elementen te komen. Ketenintegratie in optima forma dus.

Blijvende verandering

Ondanks dat SOA momenteel een hype is ziet het er naar uit dat deze vorm van architectuur een blijvende werkwijze is. Het zal dan ook een vaste plaats krijgen binnen de wereld van ketenintegratie en systeemontwikkeling. Malcolm Smith is Portfolio Manager Oracle Technology, en heeft een leidende rol in het SOA team van Atos Origin. Over de rol van SOA zegt hij het volgende: ”SOA is inderdaad een veel besproken aspect binnen IT land. Het is inmiddels een aantal jaar te vinden op de agenda’s van IT beslissers en de nodige conferenties en workshops. Maar vergis je niet, SOA is here to stay. Over een aantal jaar zal de huidige hype zijn verdwenen, maar is SOA als concept en technologie net zo vanzelfsprekend als projectmanagement en het gebruik van een RDBMS vandaag de dag. Het bijzondere aan SOA is dat deze manier van denken meer dan ooit tevoren in staat is om IT af te stemmen op de behoefte vanuit de bedrijfsprocessen binnen organisaties. Hierdoor krijgt de business optimaal aansluiting bij de operationele IT in termen van applicaties, interfaces en onderliggende systemen. SOA vraagt een nieuwe manier van denken en handelen. In feite gaat het hier om een verandering van levensstijl”.

Kernelement

SOA is gebaseerd op het idee dat standaardfuncties in softwarepakketten en applicaties als services worden opgezet en zo door verschillende processen (her) gebruikt kunnen worden. En dan bedrijfsbreed. Op deze manier is bijvoorbeeld de standaard inkoopfunctie niet langer voorbehouden aan dat ene ERP pakket. Door deze nieuwe manier van softwareontwikkeling en bedrijfsinbedding wordt het namelijk mogelijk om de (digitale) inkoop organisatiebreed en in combinatie met meerdere applicaties in te zetten. Malcolm Smith: “Bij een SOA aanpak moet de business zelf nadrukkelijk betrokken zijn. Als dit op de juiste manier wordt ondersteund en beheerd ontstaat een bruikbare link tussen business en IT. Dit wordt door bedrijven die momenteel snel vanuit de techniek met SOA beginnen vaak onderschat. De meerwaarde van SOA voor bedrijven is dan ook op een aantal fronten zichtbaar. Allereerst biedt SOA een aantal standaarden, richtlijnen en een set ontwerpprincipes waarmee bedrijfsprocessen en IT systemen kunnen worden ingericht, gebaseerd op herbruikbare services. Deze opzet van o.a. het ontwikkelen van software biedt duidelijk meer fl exibiliteit dan voorgaande werkwijzen en methodieken. Hierdoor biedt het een uitgelezen manier op de dynamiek van hedendaagse bedrijven beter bij te kunnen houden. Er zijn veel oorzaken van verandering in een organisatie die betrekking hebben op de bedrijfsprocessen en werkwijzen en daardoor de ondersteunende IT omgeving. Wetten en regelgeving bijvoorbeeld, marktbewegingen, concurrentie, groei en overnames etc.

Met SOA is het mogelijk om traditionele langlopende ontwikkel- en verandering trajecten aanzienlijk te kunnen verkorten. Andere elementen die meerwaarde bieden zijn centralisatie en standaardisatie, maar ook integratie wordt vele malen eenvoudiger en goedkoper. Vanuit de business gezien vertaalt dit zich in o.a. in snellere time-to-market, uniform klantbeeld en ketenintegratie. Tevens kan de SOA aanpak voor renovatie en migratie van bestaande legacy systemen ook een enorm voordeel opleveren.”

De aanpak

Rondom SOA heeft Atos Origin een gedegen en inmiddels in de praktijk bewezen aanpak ontwikkeld. Atos Origin is sowieso als geruime tijd actief binnen de wereld van SOA. Het SOA team van Atos Origin werkt samen met alle lagen van de organisatie, dus op het vlak van business management, architectuur ontwerp, governance en technische implementatie. Tevens wordt aandacht besteed aan het testtraject en het beheersbaar houden van SOA tijdens de implementatie maar met name ook begeleiding bij het onderhouden en beheer op lange termijn van een reeds opgeleverde SOA. De aanpak is gestoeld op een aantal internationaal bewezen standaarden, en bundelt de binnen Atos Origin aanwezige Oracle kennis. Een daarvan is de Business Process Execution Language (BPEL). Malcolm Smith: “Met de BPEL standaard wordt het mogelijk om verschillende IT systemen - ongeacht leverancier of technologie - op een gestructureerde manier te integreren in bedrijfsprocessen. In combinatie met de Oracle kennis die beschikbaar is binnen Atos Origin zijn wij in staat om een SOA te ontwikkelen die daadwerkelijk tot een succesvolle ketenintegratie kan leiden. Services die wij ontwikkelen met Oracle kunnen platform en technologie onafhankelijk bedrijfsbreed worden ingezet. Hierbij maakt SOA voor een groot gedeelte gebruik van XML voor berichtenverkeer en applicatie integratie, en biedt hiermee ook een oplossing voor het transformeren van verschillende gegevens tussen services, systemen en bronnen. Als wij met ons SOA-team een project bij een klant starten, is de eerste stap het voor deze klant inzichtelijk maken wat het concept SOA daadwerkelijk inhoudt in de praktijk zowel voor de business als de IT. Er zijn hierover namelijk (nog) veel misverstanden. Is deze stap eenmaal gepasseerd, en zijn de verschillende basiselementen van SOA helder, dan kunnen we in kaart brengen precies wat voor voordeel SOA werkelijk gaat opleveren voor de organisatie. Maar er wordt ook grondig gekeken naar mogelijke valkuilen en nadelen. Dit leidt tot een gedegen en onderbouwde business case voor SOA.”

Denk groot, begin klein

De uitreiking van de Oracle Excellence Award 2007 is de kroon op het werk van Malcolm Smith. Veel Oracle klanten gebruiken de traditionele ontwikkelomgeving Forms. Klanten hebben veel tijd en geld geïnvesteerd in het ontwikkelen van op PLSQL gebaseerde scripts en applicaties. SOA - het nieuwe architectuur denken

Ruim 65 % van alle Database Enterprise Edition gebruikers passen Forms toe. Dit is vaak ook van toepassing op maatwerk functionaliteiten ontwikkeld voor de gebruikers van Oracle’s E-Suite. Als het gaat om de inzet van Forms qua toekomstpad is er in de markt veel onduidelijkheid over geweest. Deze zogenaamde roadmap is cruciaal als het gaat om de toekomstvastheid van Forms als ontwikkelomgeving en de bruikbaarheid van op Forms gebaseerde applicaties binnen bedrijven. Je wilt tenslotte voorkomen dat wijzigingen in de IT behoefte in de toekomst moeten leiden tot een ‘greenfi eld scenario’(totale nieuwbouw van applicaties). Migreren naar Oracle Java en de Oracle ontwikkel tools JDeveloper en ADF zou de ultieme uitkomst voor bedrijven moeten zijn volgens de traditionele Oracle Forms roadmap. Malcolm Smith zegt hierover:“Het doorontwikkelen en ondersteunen van Forms door Oracle is uiteindelijk een afl opende zaak. Als je bedenkt dat er veel bedrijven zijn die Forms inzetten binnen hun primaire processen dan is dit een lastig probleem. Migreren van een grote Forms applicatie naar Oracle Java is een oplossing die voor veel bedrijven een brug te ver is. Dit komt doordat er binnen deze bedrijven (nog) weinig kennis is rond Java. De inzet van Oracle Java vereist een andere wijze van ontwikkelen en het gebruik van andere tools. Bedrijven hebben meestal meerdere Forms ontwikkelaars in dienst en hebben veel geïnvesteerd in kennis. Een volledige migratie naar Java zou betekenen dat investeringen in kennis en ontwikkeling overboord worden gegooid. Dit zijn elementen die menig bedrijf fl inke hoofdbrekens bezorgen. Deze klanten worstelen dan ook met deze overstap voor hun kritische bedrijfsapplicaties. Een tussenstation naar SOA is de inzet van webservices. Belangrijkste voordeel hierbij is dat bedrijven stapsgewijs op hun eigen tempo en in overeenstemming met hun eigen fi nanciële mogelijkheden aan een migratie en nieuwe ontwikkeling kunnen beginnen. Ofwel Think big, start small.” Samen met dit denken, de stapsgewijze benadering voor een SOA aanpak plus het ontdekken van nieuwe technologieën en tools en tot slot hergebruik van bestaande Forms logica zijn de drie belangrijkste onderdelen van wat binnen Atos Origin bekend staat als de Forms Roadmap.

Bezint eer ge begint

Hergebruik van Forms oplossingen kan tot forse besparingen leiden binnen ontwikkelingstrajecten van nieuwe applicaties. De meeste operationele Forms omgevingen – vooral van recente ontwikkeling - functioneren grotendeels uitstekend. Door inzet van SOA kunnen deze omgevingen als webservices worden ontsloten. Hierdoor functioneren oude en nieuwe IT omgevingen naast elkaar. In vergelijking met volledige nieuwbouw scheelt dit tijd en fl inke investeringen.

Malcolm Smith zegt hierover: “Bezint eer ge begint. Denk altijd na over gedeeltelijk hergebruik van Forms omgevingen die bedrijven al hebben ontwikkeld. Bedenk hierbij wel dat op de lange termijn het Forms platform door Oracle Java moet worden vervangen. Deze uiteindelijke migratie kan door SOA worden versoepeld. Een stap voor stap benadering is fi nancieel gezien aantrekkelijk, en zorgt dat het introduceren van nieuwe kennis gestroomlijnd verloopt. Zowel webservices als de fl exibele manier waarop SOA integratie van oude en nieuwe systemen bewerkstelligd bieden voordelen. Systemen kunnen als één geheel - ongeacht de onderliggende technologieën van IT services en systemen – worden ingevoerd en Oracle Java kan zonder risico en volledig beheerst worden geïntroduceerd. Een voorbeeld zijn niet kritische nieuwe functies die in Java als onderdeel van de bestaande Forms omgeving worden opgezet. Door inzet van SOA kan dit proces worden uitgebreid in lijn met de aanwezige kennis in het bedrijf en de beschikbare capaciteit en fi nanciële middelen.”

Front versus back office

De rol van legacy systemen is binnen veel organisatie nog lang niet uitgespeeld. Tegelijkertijd speelt het toenemend gebruik van web services. Dit leidt onherroepelijk tot nieuwe uitdagingen, vooral wat betreft het integreren van deze twee volstrekt verschillende werelden. SOA - het nieuwe architectuur denken

Malcolm Smith: “Met SOA zijn er ook voordelen te benutten op de (relatief) korte termijn. Hergebruik van bijvoorbeeld Forms applicaties biedt de mogelijkheid bijvoorbeeld binnen de front offi ce om de interface naar gebruikers toe te vernieuwen die fl exibel is, gebruik maakt van de nieuwste web technologieën, maar ook nog eens onafhankelijk is van de onderliggende logica en IT systemen. Dit maakt dat de interface bedrijfsbreed ingezet kan worden en daadwerkelijk platform onafhankelijk is. Denk eens aan al die gemeenten die worstelen met de koppeling van een web interface met het GBA legacy systeem. De inzet van SOA maakt dat de ontwikkeling van het front offi ce wat betreft gebruiksinterface generiek kan worden. Wat de back offi ce systemen betreft worden de bedrijf processen los gekoppeld van de logica (code) en ligt de logica in de database. Als alle logica van een applicatie in de database zit, dan is het relatief eenvoudig om individuele functionaliteiten, klein of groot te kunnen ontsluiten en integreren als services. De combinatie van dit denken op zowel front als back offi ce, iets dat binnen elke organisatie speelt, is een uitgelezen terrein voor SOA”.

Vooroplopen

Oracle ziet voor de komende periode een belangrijke rol weggelegd voor SOA als de weg naar Oracle Java (JDeveloper & ADF) en het waarborgen van huidige Forms investeringen de komende jaren.

Tijdens zijn jaren in dienst bij Oracle als Solution Specialist voor Fusion Middleware heeft Malcolm Smith veel aandacht besteed aan Oracle SOA en hij heeft centraal gestaan in het internationale project om de concept en boodschap van Oracle Forms en SOA te ontwikkelen. Malcolm Smith: ”Het internationale project is bepalend geweest om de noodzaak voor een duidelijk maar ook bruikbare roadmap voor Oracle Forms gebruikers wereldwijd onder de aandacht te brengen o.a. bij Oracle Global Product Management. De behoefte aan deze aanpak speelt overigens in alle landen. De SOA aanpak voor de toekomst van Forms gaat uit van het hergebruik van Forms applicaties, een geleidelijke en stapsgewijze migratie naar een Oracle Java en daarmee een betaalbare en meer levensvatbare migratie naar Java als platform. SOA geeft inzicht, overzicht en levert centralisatie van processen en systemen op. De onderliggende technologie is hierbij minder van belang, en oude platformen kunnen in gebruik blijven. Voor Oracle heeft deze strategie geleidt tot een boodschap die de behoud van haar Forms klanten beter kan waarborgen. Tevens blijkt een duidelijke business case voor SOA voor Forms klanten zichtbaar, waardoor klanten op een verantwoorde en betaalbare manier met SOA kunnen beginnen. De Atos Origin SOA aanpak geeft hierin helderheid. Bedrijven kunnen kleinschalig starten met het ontwikkelen van nieuwe functionaliteiten als services, en kunnen door de inzet van SOA oude en nieuwe applicaties naast elkaar blijven gebruiken. Dat dit veel kosten scheelt en dus besparingen oplevert zal niemand kunnen ontkennen. Uiteindelijk is de award uitgereikt voor het ontwikkelen van een roadmap voor de toekomst van Forms en het ontwikkelen van een plan dat Global Product Manage-ment van Oracle kan uitdragen”.

Al met al blijkt de inzet van SOA tot verrassende oplossingen te kunnen leiden waarin zowel oude legacy als moderne en innovatieve systemen naast elkaar kunnen functioneren. De business krijgt eindelijk de IT die het verdiend lijkt het.

Bundeling van kennis

Recentelijk heeft Atos Origin alle Oracle activiteiten landelijk gebundeld. Ook een aantal internationale activiteiten vallen hieronder. Rob Slaats is Practise Manager Oracle, en zegt hierover: “Atos Origin heeft speciale eenheden voor managed operations, fabrieksmatig bouwen en onderhouden van applicaties, implementeren van applicaties en dienstverlening bij klanten op locatie. Door landelijke bundeling van activiteiten hebben wij meer schaalgrootte gecreëerd. Hierdoor kunnen wij meer investeren in nieuwe oplossingen. Dit doen wij vanuit twee perspectieven. Allereerst Operational Excelence, Hierbij worden vanuit de fabrieksgedachte turn key opdrachten aangenomen voor bouw, beheer en implementatie van systemen en applicaties. Uiteraard doen wij dit vanuit een optimale sourcing strategie. Van origine is Atos Origin hier sterk in, maar ook hier zijn ontwikkelingen groot. Investeringen zijn belangrijk om ons global sourcing model verder te optimaliseren en onze productiviteit te verhogen. Binnen de andere tak van sport genaamd Technology Leadership speelt dat bij opdrachten op locatie wij op de hoogte moeten zijn van de nieuwste ontwikkelingen en dat wij investeren in business solutions. Thema's waar wij op dit moment op inzetten zijn het implementeren van SOA, en het ontsluiten van de operationele legacy systemen. Maar ook de nieuwe database functionaliteiten bieden grote mogelijkheden in een wereld waar compliancy en regelgeving in belangrijke mate onze administratieve systeem- en data-architectuur bepaalt. Atos Origin is met deze breedte en omvang in Nederland de grootste speler. Door goed samen te werken kunnen wij onze klanten een veelheid aan oplossingen aanbieden. Dit betekent dat wij aan onze medewerkers veel en gevarieerde uitdagingen kunnen bieden. Doordat wij in elke regio grote centra hebben kunnen wij onze medewerkers lokaal werk aanbieden maar wel deel laten uitmaken van onze landelijke en internationale activiteiten.”

Lees meer over Atos Origin

Ga terug naar We Love IT uitgave 5 - 2007

Advertentie